معرفي شهرستان خاش

موقعيت جغرافيايي ( اقليم و سرزمين )

تقسيمات کشوري

شهرستان خاش با مساحت 23105 کيلومتر مربع در مرکز استان سيستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان 180 کيلومتر است . اين شهرستان داراي تعداد 2 مرکز شهري و 3 بخش ، 11 دهستان و 799 آبادي داراي سکنه است .

عوارض طبيعي

ارتفاعات ، رودخانه ها ، قنات ، چاه و چشمه ها ( اعم از فصلي و غير فصلي ) سرچشمه رودخانه و منتهي به کوه تفتان از نظر تقسيم بندي حوزه اي آبريز ايران شهرستان خاش را 5 محدوده مطالعاتي در بر مي گيرد که قمستهايي از سه حوزه آبريز اصلي يعني حوزه هاي کوير ولت ، جازموريان و ماشکيد را در بر مي گيرد . اين محدوده عبارتند از :
1- دشتهاي خاش و پشتکوه از حوزه ماشکيد
2- دشتهاي گوهرکوه و آبخوان از حوزه آبريز کوير لوت
3- محدوده هاي ايرن دگان و کارواندر از حوزه آبريز جازموريان
در اين شهرستان تقريباً تمام بهره برداري آب توسط منابع آب زيرزميني صورت مي گيرد و رودخانه هاي منطقه عموماً فصلي  مي باشند .

منابع تامين آب و حوزه آبريز و شبکه رودخانه ها

آب اين شهرستان ازطريق 918 حلقه چاه 393 رشته قنات 369 رشته چشمه با ميزان آبدهي 294 ميليون متر مکعب و  رودخانه هاي ---  و------با ميزان آبدهي متوسط سالانه ----  هزار ميليون متر مکعب تامين مي شود.

اقليم

شهرستان خاش داراي اقليم گرم و خشک مي باشد . ميانگين بارش سالانه در اين شهرستان 9/174 ميلي متر و متوسط دماي آن از 7 درجه سانتيگراد الي 37 درجه سانتي گراد در تغيير است .

پيشينه تاريخي و گردشگري

( تاريخچه و وجه تسميه نامگذاري ، اماکن و آثار تاريخي ، آداب و رسوم ، مشاهير و شخصيت هاي تاريخي )

- خاش امروزي در نزديکي شهر قديمي خاش قرار دارد که تاريخ پيدايش آن به پيش از حکومت نادر مي رسد . اين شهر تا قبل از نادر شاه به علت ناامني چندان اعتباري نداشت اما نادر شاه ضمن سرکوبي راهزنان ، اين منطقه را امن کرد و بعدها قلعه هايي ساخته شد و بدين ترتيب خاش رو به توسعه و آباداني گذاشت و از شکل يک روستا خارج شد و آرام آرام سيماي شهر بخود گرفت . - سرو کهنسال سنگان ،‌ قلعه حيدرآباد ، ناصري ، کمال آباد ، ايرندگان ،‌قلعه  تفتان ، قبرستان هفتاد سال ، سرو کهنسال دهپابيد ، بازارچه سرپوشيده ، مناره مسجد جامع .

زبان و مذهب

مردم شهرستان خاش به لهجه بلوچي تکلم مي کنند و لهجه هاي زابلي و فارسي نيز رايج است . در اين شهرستان 86/99درصد جمعيت آن را مسلمانان شيعه /سني/تشکيل مي دهند.

جمعيت نيروي انساني

الف : جمعيت

جمعيت شهرستان خاش در سال 1375 حدود 129569 نفر بوده اين رقم در سال 1382 به 128209 نفر رسيده است . تغييرات جمعيت در سال 1382 نسبت به سال 1375 ، برابر 6/4 درصد بوده است .

ب- نيروي انساني

بر اساس برآورد انجام شده در سال 1382جمعيت فعال اين شهرستان *(استان)241923نفر، جمعيت شاغل 225353 نفر به ترتيب روستايي و شهري 1084974و 1065034بوده و ترکيب اشتغال به ترتيب کشاورزي صنعت و خدمات 28و8/24و2/47 درصد مي باشد. بر همين اساس نرخ بيکاري 2/19 درصد بوده که نسبت به سال 1375(نرخ بيکاري 9 درصد بوده )،113درصد رشد داشته (2/10 درصد افزايش يافته است ) 

*-نظر به اينکه اطلاعات جمعيتي براي سالهاي مختلف برنامه بصورت برآورد مي باشد(براي کل برنامه پنج ساله بوده است) و براي شهرستانها به تفکيک نداريم آمار استان را در نظر مي گيريم. 

ج : آمار شهدا ، جاويدالاثرها ، جانبازان و آزادگان

شهرستان زابل يکي از شهرستانهاي شهيد پرور استان سيستان و بلوچستان بوده که نقش مؤثري در جنگ تحميلي داشته است آمار ذيل گوياي اين مطلب است :

امور اجتماعي

الف: سواد

ميزان باسوادي شهرستان در سال 1375 برابر 67/54 درصد بوده که به 35/62 درصد در سال 1382 افزايش يافته است .

ب : آموزش و پرورش

در سال تحصيلي 83-1382تعداد کل دانش آموزان مقاطع مختلف تحصيلي شهرستان 31823 نفر بوده که 91/5 درصد از  دانش آموزان استان را تشکيل مي دهد. از کل دانش آموزان اين شهرستان 19/62 درصد در مقطع ابتدائي ، 41/22 درصد در مقطع راهنمائي ، 99/14 درصد در مقطع متوسطه و 50/16 درصد در مقطع متوسطه در رشته هاي فني و حرفه اي و کار و دانش مشغول به تحصيل مي باشند. /437 درصد از کل دانش آموزان شهرستان خاش را دانش آموزان دختر تشکيل مي دهند و سهم دانش آموزان مناطق روستائي نيز 40/49 درصد مي باشد.

ج : آموزش عالي

در سال تحصيلي 83-1382 در شهرستان خاش ، 296 دانشجودر حال تحصيل بوده که از اين تعداد 40 در صد در دانشگاه پيام نور و 60 درصد در دانشگاه آزاد اسلامي مشغول به تحصيل بوده اند.

د : بهداشت و درمان

شهرستان خاش از لحاظ امکانات بهداشتي و درماني در سال 1375 داراي 1 بيمارستان با 100 تخت بوده که در سال  1382 تعداد بيمارستان به 1 و تعداد تخت بيمارستان نيز به 100 رسيده است . همچنين در سال 1375 تعداد مراکز بهداشتي شهري و روستائي 3 و 8 مرکز بوده که اين رقم در سال 1382به 7 و 12 مرکز افزايش يافته است .نسبت برخورداري جمعيت به پزشک در سال 1375 به ازاي هر هزار نفر 17 درصد بوده که اين نسبت در سال 1382 به 4/17 پزشک رسيده است . طي همين سال به ازاي هر هزار نفر 5/77 درصد تخت بيمارستان بوده که به 5/77 درصد تخت بيمارستاني تغيير يافته است.

هــ : فرهنگ و گردشگري

تعداد سينماهاي فعال شهرستان خاش  از --- سالن سينما در سال 1375 به ---  سالن در سال 1382 رسيده همچنين تعداد  کتابخانه هاي عمومي طي عميق سالها از 3 باب به 5 باب رسيده است .از نظر سالن سخنراني و نمايش حدود 25 درصد رشد/کاهش داشته و از 4 سالن در سال 1375  به 5 سالن در سال 1382 رسيده و تعداد مراکز فرهنگي ثابت کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان از 1 مرکز در سال 1375 به 1 واحد در سال 1382 رسيده است .

موزه هاي مهم :

اماکن سياحتي تاريخي و مراکز توريستي با ذکر جاذبه هاي گردشگري : 1- آتشفشان نيمه فعال تفتان 2- درياچه سر دريا واقع در ارتفاعات تفتان 3- روستاي کوشه 4- قلعه حيدرآباد 5- مسجد جامع .

شخصيت ها ، مشاهير تاريخي و فرهنگي :

صنايع دستي :1- سوزن دوزي 2- سکه و آيينه دوزي 3- گليم و پتش بافي 4- توليدات حصيري 5- سياه چادر بافي .

و- تربيت بدني

اين شهرستان از وجود 2 استاديوم ، 1 ميدان فوتبال ، 1 ميدان واليبال ، 1 بسکتبال ، 6 سالن ورزشي و 1 ورزشگاه بهرمند مي باشد. سرانه فضاي ورزشي به ازاي هر هزار نفر ( سر پوشيده ) 7/13 متر مربع و سرانه فضاي ورزشي روباز 87 متر مربع براي هزار نفر جمعيت است .

امور توليدي و اقتصادي

الف : منابع آب و خاک

در سال 1382 حجم آب هاي زير زميني در شهرستان خاش ، 294 ميليون متر مکعب بوده که معادل 21 درصد کل آب هاي زير زميني استان مي باشد . همچنين کل منابع آبهاي سطحي در اين شهرستان  ---  ميليون متر مکعب بوده که حدود  ----  ميليون متر مکعب از اين آب ها برداشت شده است .

ب : کشاورزي و منابع طبيعي و دامپروري

در سال زراعي 83-1382 سطح زير کشت محصولات زراعي و باغي شهرستان خاش بالغ بر 25126 هکتار است که 7/15 درصد از سطح کشت زير کشت استان را تشکيل مي دهد . از اين مقدار 4/34 درصد به کشت باغات و 6/65 درصد به زراعت هاي سالانه اختصاص دارد . محصولات عمده زراعي شهرستان غلات و نباتات علوفه اي مي باشد . طي همان سال ، 27واحدصنعتي پرورش و نگهداري دام و طيور در سطح شهرستان فعال بوده است .همچنين ميزان توليدشير،گوشت قرمز،گوشت مرغ وعسل به ترتيب2/11،7/1،9/1 و -- هزار تن بوده است . لازم به ذکر است اين شهرستان داراي 64 واحد پرورش ماهي با توليد -----  تن مي باشد .

ج : جنگل و مرتع

در سال 1382 شهرستان خاش ، 1865618 هکتار مرتع وجود داشته و مقدار علوفه قابل برداشت از اين مراتع صفر تن بوده است .مساحت جنگل هاي طبيعي شهرستان 120000 هکتار و مساحت جنگل هاي مصنوعي نيز 365 هکتار مي باشد .

د : صنعت و معدن

تعداد صنايع موجود شهرستان خاش ، 31 واحد مي باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستايي و تعداد – واحد بقيه در نقاط شهري مستقر مي باشند . درسال 1382 تعداد 3 کارگاه  فعال مسئوليت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده ترين معادن موجود در سطح اين شهرستان عبارتند از : آهک و مارن ، پوزولان ، لاشه ساختماني ، تالک ، کروميت .   سهم شهرستان از کارگاه هاي معدني فعال استان 20 درصد مي باشد . ميزان توليدات اسمي سالانه گروه معدني غير فلزي 50000 تن مي باشد که 41/2 درصد توليدات معدني کل استان را به خود اختصاص داده است .

امور زير بنايي

الف : عمران شهري

درسال 1382 جمعيت شهر ( مرکز شهرستان ) 61572 نفر برآورد شده ، ميزان شهر نشيني در اين شهرستان 8/34 درصد محاسبه شده است . سرانه معابر شهري و فضاي سبز شهرستان خاش به ترتيب 5/25 و 8/5 متر مربع بوده است . تعداد مشترکين آب 15184 و مصرف سرانه آب نيز 09/0 متر مکعب بوده است .

ب : عمران روستايي

جمعيت روستائي شهرستان خاش ، 118382 نفر مي باشد که 4/66 درصد از جمعيت شهرستان را به خود اختصاص داده است،  از کل روستاهاي شهرستان تا پايان سال 1382 ، تعداد 310 روستا از نعمت روشنايي برق و 6/69 درصد برخوردار از آب آشاميدني سالم مي باشند . همچنين تا پايان سال 1382 تعداد 11 روستا مورد بهسازي طرح هادي روشتائي قرار گرفته است .

ج : راه و ترابري

در شهرستان خاش ، 2319 کيلومتر راه وجود دارد که 90 کيلومتر راه اصلي و 698 کيلومتر آن راه فرعي مي باشد . سهم اين شهرستان از جاده استان 2/14 درصد مي باشد . همچنين اين شهرستان داراي يک فرودگاه مي باشد . در سال 1385 تعداد  ----  پرواز ( رفت و برگشت ) در آن صورت گرفته است . طول خطوط راه آهن اين شهرستان در مجموع – کيلومتر ، با تعداد – ايستگاه است . در سال - ، - نفر مسافر و ـ تن بار از طريق راه آهن شهرستان جابجا شده است .

د : مخابرات

تعداد تلفن هاي منصوبه شهرستان خاش تا پايان سال 1382 برابر 12140 بوده است که نسبت به سال قبل 7/9 درصد رشد داشته است .

هـ : ذخاير آبي

آب آشاميدني شهرستان خاش از طريق رودخانه گلپاد و 10 حلقه چاه با ميزان آبدهي 131 ليتر در ثانيه تأمين مي شود . حجم مخازن آب 7650 متر مکعب و طول آبرساني 61000 متر و طول شبکه توزيع 150370 متر با  لوله هاي با قطر 450-75 ميلي متر است . ميزان آب قابل تأمين سرانه 145 ليتر و سرانه مصرفي آن 100 ليتر در شبانه روز است .

مشخصات سدهاي در حال بهره برداري استان

 

مشخصات سدهاي در حال احداث استان

قابليتها و توانمنديها

1- قابليتهاي بسيار بالا در بخش کشاورزي ( دشتهاي حاصلخيز ، منابع آب زيرزميني ، تنوع اقليم 2- قابليت بسيار بالا در بخش معدني و صنعت 3- قرار گرفتن در سر ترانزيت کالا و قابليت توسعه خدمات 4- جلوه هاي ويژه کوه تفتان .

موانع رشد و توسعه

1- عدم دسترسي به مرز کشور پاکستان .

راه کارهاي پيشنهادي

بازگشايي محور مسدود شده شهرستان به روتک ( منطقه مرزي ).

اهم پروژه هاي عمراني ( پنج ساله ) اخير

اهم طرح هاي در دست اقدام

وضعيت اعتبارات و تعداد پروژه هاي عمراني