.jpg)
.jpg&width=40&height=40)
آداب سفر در اسلام
آداب سفر در اسلام
در دين مبين اسلام هم تشويق به سير و سفر شده و هم براي آن آداب بسياري بيان شده است. آداب سفر را مي توان به آداب قبل از سفر و آداب در سفر تقسيم کرد.
اهميت سفر در آيات و روايات
در قرآن کريم پنج بار کلمه سيروا آمده که با اين عبارت خداوند دستور به سير و سفر در روي زمين را داده است. مانند اين آيه شريفه: قُلْ سيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ. بگو: «در زمين بگرديد و بنگريد خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده است؟ سپس خداوند (به همين گونه) جهان آخرت را ايجاد مىكند؛ يقيناً خدا بر هر چيز توانا است!(1)
در کتاب آداب الدينيه فصل سيزدهم بيان آداب مربوط به مسافرت آمده است: رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم فرمود: مسافرت كنيد تا سالم بمانيد.
و حضرت امام صادق عليه السلام فرمود: يكى از حكمتهاى آل داود عليه السلام آن است كه عاقل بايد كوچ ننمايد مگر در سه صورت: بدست آوردن توشه آخرت، اصلاح زندگى، لذت غير حرام.(2)
آداب قبل از سفر
الف. زمان هاي مناسب سفر
امام صادق عليه السلام فرمود: هر كس مىخواهد سفر برود روز شنبه مسافرت كند، اگر در روز شنبه سنگى از كوهى سقوط كند خداوند آن را به جاى خود برمىگرداند.
و يا آن كه در روز سه شنبه مسافرت كن، زيرا سه شنبه روزى است كه خداوند آهن را براى حضرت داود عليه السلام نرم نمود. و يا روز پنجشنبه مسافرت كن چون پيامبر اكرم صلّى الله عليه و آله روز پنجشنبه مسافرت مىنمود، و آن روزى است كه خداوند و پيامبر و فرشتگان آن را دوست مىدارند.(3)
ب. دادن صدقه و خواندن آيت الکرسي
حسن بن محبوب از عبدالرّحمن بن حجّاج روايت كرده است كه گفت امام صادق عليه السّلام فرمود: صدقه بده، و هر روز كه بخواهى به سفر برو .
حمّاد بن عثمان روايت كرده است كه از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا سفر در روزهاى مكروه، مانند چهارشنبه و غير آن، كراهت دارد؟ امام فرمود: سفرت را با صدقه آغاز كن، و هر وقت قصد كنى راهى سفر شو، و آية الكرسى را بخوان.(4)
آية الكرسى را خوانده و حمد و ثناى الهى را بجاى آورده و بر پيامبر اكرم صلوات بفرست و اين دعا را بخوان: «اللّهمّ إنّي خرجت في هذا السّفر بلا ثقة منّي لغيرك و ...
ج. حسابرسي مالي و وصيت کردن
هر گاه وقت مسافرت نزديك شده و آماده حركت كردن شدى لازم است كه كارهاى خود را مورد دقت قرار داده، و پيوند بين خود و مردم را رسيدگى كرده و آنچه بين تو و افرادى كه با آنان معامله دارى حسابرسى كرده و خود را از تمام حقوق مردم برهانى. سپس به كارهاى خانواده و كسانى كه نفقه آنان بر عهده شما است توجه كرده، و خرج آنان را به صورت معتدل براى مدت سفر خود تهيه و به آنان بدهى، سپس آنان را به آنچه تو را به خداوند نزديك مىكند سفارش نموده و اين وصيت را نزد شخص مورد اعتماد خود قرار ده. سفر خود را با مقدارى صدقه - كم يا زياد - آغاز كن.(5)
د. خواندن دو رکعت نماز و دعا
و دو ركعت نماز را با هر مقدارى از قرآن كه مىخواهى در آنها بخوانى گزارده و از خداوند براى سفر خود خوبى را مطالبه نماى. سپس آية الكرسى را خوانده و حمد و ثناى الهى را بجاى آورده و بر پيامبر اكرم صلوات بفرست و اين دعا را بخوان: «اللّهمّ إنّي خرجت في هذا السّفر بلا ثقة منّي لغيرك و ... (6)
مرحوم مجلسي مي نويسد: در روايتى منقول ديديم كه چون پيش از سفر صدقه دهد گويد: بار خدايا من با اين صدقه سلامت خودم و سفرم و هر چه همراه دارم خريدم مرا و هر چه با من است سالم دار و به خوبى و خوشى به مقصد برسان، و پس از صدقه هم وارد است:
لا اله الا الله الحليم الكريم، لا اله الا الله العلى العظيم سبحان الله رب السموات السبع و رب الارضين السبع و ما فيهن و ما بينهن و رب العرش العظيم وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ و صلى الله على محمد و آله الطيبين الطاهرين.(7)
آداب در سفر
حضرت اميرالمؤمنين عليه السّلام به ابوذر فرمود: ... جوانمردى در شش چيز است سه تاى آن در سفر و سه مورد ديگر در حضر است. آن سه كه در حضر است: خواندن قرآن، آباد كردن مسجد و مردم را برادر گرفتن در راه خدا، و اما آن سه كه در سفر است بخشيدن زاد و توشه به همراهان، اخلاق نيكو، خوش رفتارى با همراهان. (8)
- ابراهيم بن عبد الحميد از امام كاظم(عليه السلام) نقل مىكند كه فرمود: سه كس را پيامبر خدا(صلي الله عليه و آله) لعنت كرد: كسى كه توشه راه خود را به تنهايى بخورد و كسى كه در بيابان به تنهايى سفر كند و كسى كه در خانه به تنهايى بخوابد.
فرمود: حق مسافرى كه مريض شود بر همراهانش اين است كه سه روز به خاطر او توقف كنند (كه اگر خوب شد او را با خود ببرند وگرنه او را نزد خانوادهاش رها كنند و خود به سفر بروند). (9)
از امام باقر - عليه السّلام- نقل است كه، لقمان در مقام اندرز به پسرش گفته است:
«پسر جان! چون با عدهاى سفر كنى زياد با آنها مشورت كن. بسيار در رويشان بخند. دعوتشان را بپذير. اگر كمك خواستند كمك كن. و در نكوكارى و نماز و سخاوتمندى بر آنان سبقت گير. مركب و مال و توشهى خود را در اختيارشان گذار. اگر حركت كردند حركت كن. اگر كار كردند كار كن. از بزرگتر اطاعت كن. اگر بتوانى تا از غذا صدقه ندهى، نخور. تا سوار مركبى تلاوت قرآن كن. و مادامى كه مشغول كارى هستى تسبيح گوى. و هنگامى كه كارى ندارى دعا بخوان». «پسر جان! زودرنج و بداخلاق و بىصبر نباش، كه با اين صفات هيچ رفيقى برايت نمىماند. خود را به صبر و تأنى در كارها وادار.» (10)
در پايان روايتي در فضيلت زيارت امام رضا عليه السلام تا زائرانش قدر لحظات زيارت را بيشتر بدانند:
ياسر خادم از امام رضا(عليه السلام) نقل مىكند كه فرمود: بار سفر به سوى زيارت قبور، بسته نشود مگر براى زيارت قبور ما، آگاه باشيد كه من از روى ستم با زهر كشته مىشوم و در ديار غربت دفن مىشوم، پس هر كس براى زيارت من بار سفر بندد، دعاى او مستجاب و گناه او آمرزيده مىشود. (11)
پي نوشت ها:
1. سوره عنکبوت/20 ، ترجمه آبت الله مکارم
2. الآداب الدينية للخزانة المعينية ،شيخ طبرسى، متوفي 548 ق، ترجمه احمد عابدى، صص 327 و328 ، ناشر: زائر، چاپ قم
3. همان، ص 327
4. من لا يحضره الفقيه، شيخ صدوق، ترجمه غفارى ،ج3 ،ص 138
5 و 6. الآداب الدينية للخزانة المعينية با ترجمه عابدى، ص 329
7. آداب و سنن، ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار ،ص 144
8. ارشاد القلوب، ترجمه رضايى، ج1 ،ص 176
9. خصال، ترجمه جعفرى، ج1، ص 145
10. نصايح، احمد جنتي، صص61 و 62، انتشارات الهادي
11. خصال، ترجمه جعفرى، ج1، ص 217
سيدروح الله علوي
گروه دين تبيان
