جمعه 9 آبان 1393 - 7 محرم 1436 - 31 اكتبر 2014
صفحه اصلي/پزشكي

وقتی که به سر ضربه می‌خورد

وقتي که به سر ضربه مي‌خورد

شايد از نظر بيشتر ما ضربات سر اگر باعث بيهوشي يا کما نشوند، خيلي مهم نيستند،
 

شايد از نظر بيشتر ما ضربات سر اگر باعث بيهوشي يا کما نشوند، خيلي مهم نيستند، اما بد نيست بدانيد حتي ضربات به ظاهر ساده و بي‌اهميت هم مي‌توانند منجر به بيماري‌هاي روحي و جسمي متعددي شوند که در بعضي از موارد، بيمار تا پايان عمر از ناتواني‌هايي نظير صرع يا اختلالات رواني رنج مي‌برد.

 
به‌طور کلي آسيب مغزي در نتيجه برخورد ناگهاني و شديد سر با جسمي سخت پديد مي‌آيد که مي‌تواند به صورت خفيف، متوسط يا شديد باشد.
در نوع خفيف آن، شخص آسيب ديده هوشيار است و در برخي موارد ممکن است تنها براي چند ثانيه هوشياري خود را از دست دهد. در حالت متوسط و شديد، شخص آسيب ديده دچار عدم هوشياري در مدت زمان طولاني‌تري مي‌شود.
فراموش نشود بسياري از ضرباتي که در زمان وقوع حادثه علائم جدي ندارند، در سنين بالاتر مي‌توانند به بيماري‌هايي از قبيل سردرد و صرع منجر شوند.
 
به گفته پروفسور علي گرجي، استاد دانشگاه مونستر آلمان، ضربه به سر حتي به صورت خفيف مي‌تواند عوارض جبران‌ناپذيري به همراه داشته باشد و در واقع آسيب مغزي به دنبال ضربه به سر يکي از جدي‌ترين مشکلاتي است که هر سال سلامت افراد بيشماري را به خطر مي‌اندازد.
 
تصادفات رانندگي مهم‌ترين عامل ضربه به سر در ايران
از مهم‌ترين علائم هشداردهنده ضربه به سر مي‌توان به حالت تهوع و استفراغ، گيجي، سردرد، تاري ديد، از دست دادن تعادل، اختلال در خواب، مشکلات حافظه، وزوز گوش و خستگي اشاره کرد.
 
به اعتقاد پروفسور گرجي چنانچه هر يک از اين علائم در فرد آسيب ديده مشاهده شد، فرد را بايد سريعا به مراکز درماني منتقل کرد. بنابراين فراموش نکنيد که نبودن ورم و خونريزي بدين معنا نيست که آسيب جدي نبوده است، چرا که عواقب و پيامدهاي اين ضربات به‌شدت و محل آسيب بستگي دارد.
 
از مهم‌ترين علل ضربه به سر به ترتيب مي‌توان به تصادفات رانندگي، سقوط از ارتفاع، درگيري جسمي، حوادث در حين کار، حوادث داخل منزل و حوادث حين ورزش اشاره کرد. البته به اعتقاد پروفسور گرجي مهم‌ترين عامل ضربه به سر در ايران، تصادفات رانندگي است که سالانه بيش از 700 هزار نفر در تصادفات رانندگي مجروح و درصد بالايي ازآنها دچار ضربه به سر مي‌شوند. تعداد بسياري از آن‌ها نيز به علت اين ضربات، جان خود را از دست مي‌دهند.
 
تشنج، صرع، سردردهاي مداوم، خونريزي مغزي، عفونت مغزي، فراموشي، عقب ماندگي ذهني، مرگ مغزي، اختلالات خلقي ـ رواني و اختلالات هورموني از جمله پيامدهاي ضربه به سر هستند که هر يک از اين عوارض مي‌توانند تا پايان عمر همراه بيمار باقي بمانند و حتي با مصرف دارو و جراحي به‌طور کامل برطرف نخواهند شد
 
بنابراين پيشگيري از بروز ضربات و درمان موثر و به موقع مصدومان مي‌تواند نقشي کليدي در زندگي فرد داشته باشد. در اغلب کشورهاي پيشرفته جابه‌جايي فرد آسيب ديده به بيمارستان توسط افراد متخصص و مجرب انجام مي‌گيرد. در بسياري از موارد حمل غير صحيح مصدوم مي‌تواند به مرگ منجر شده يا مشکلات ثانويه‌اي از قبيل قطع نخاع و صدمات مغزي را براي بيمار به همراه داشته باشد. به‌طور معمول با معاينه دقيق مصدوم، گستردگي آسيب مشخص مي‌شود.
 
امکان دارد پس از معاينه و بررسي فرد توسط پزشک، فرد به خانه فرستاده شود، اما بايد يک فرد قابل اطمينان در کنار او بماند و مراقب بروز علائم باليني باشد. 24 ساعت اول پس از ضربه از نظر بروز علائم و عوارض جدي بسيار مهم است، اگرچه اين‌گونه علائم و عوارض ممکن است ديرتر (تا 6 ماه پس از آسيب) نيز ظاهر شوند.
اگر پس از وارد شدن ضربه به سر، شاهد بروز علائمي مثل حالت تهوع، سردرد و تپش قلب شديد، سريعا به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنيد
راه‌هاي پيشگيري از وقوع فاجعه
متاسفانه به‌رغم پيشرفت‌هاي اخير در علوم اعصاب، همچنان هيچ درمان خاصي براي ضايعات مغزي نخاعي پس از ضربه وجود ندارد، چراکه بافت عصبي پس از آسيب ديدن قادر به بازسازي خود نيست. به همين دليل هم بهترين روش براي مقابله با ضربه مغزي، پيشگيري از آن است. با رعايت کردن برخي قوانين ساده، مي‌توان احتمال وقوع آسيب‌هاي مغزي را به‌طور چشمگيري کاهش داد.
 
1- پروفسور گرجي يکي از راه‌هاي موثر در پيشگيري از بروز اين صدمات را انعکاس اطلاعات جامع و کاربردي از طريق رسانه‌هاي گروهي نظير راديو و تلويزيون، روزنامه‌ها و تابلوهاي تبليغاتي مي‌داند که در بسياري از کشورهاي پيشرفته به عموم مردم داده مي‌شود.
وي همچنين تاکيد مي‌کند با توجه به اين‌که قشر آسيب‌پذيرتر در کشور ما کودکان هستند مي‌بايست آموزش مستمري به کودکان نيز داده شود. پيشنهاد مي‌شود يک واحد درسي با همين عنوان به ساير دروس اضافه شود.
 
2- بستن کمربند ايمني اصلي است که بايد توسط تمام سرنشينان چه در صندلي‌هاي جلو و چه در صندلي‌هاي عقب خودرو اجرا شود. چرا که استفاده از کمربند ايمني، 50 درصد احتمال مرگ و مير سرنشينان جلوي ماشين و 25 درصد احتمال مرگ و مير را در ساير سرنشينان کاهش مي‌دهد.
 
3- در کودکان با قد کوتاه‌تر از 140 سانتيمتر نيز، استفاده از صندلي کودک قبل از بستن کمربند ايمني توصيه مي‌شود. صندلي کودک کمک مي‌کند تا کودک در ارتفاع بالاتري قرار گيرد تا کمربند ايمني به درستي بسته شود. صندلي کودک باعث کاهش بيش از 70 درصد مرگ و مير در نوزادان و 54 درصد در کودکان يک تا 4 ساله مي‌شود.
به اعتقاد پروفسور گرجي اين والدين هستند که در آموزش کودکان خود در بستن کمربند ايمني نقش بسزايي ايفا مي‌کنند.
 
4- در کنار اين موضوع رعايت سرعت مجاز هم از اصولي است که نقش موثري در پيشگيري از صدمات و ضربات دارد. چراکه سرعت بيشتر از حد مجاز به خصوص در مواقعي نظير لغزنده بودن جاده‌ها ناشي از بارندگي يکي از عوامل کاهش کنترل خودرو يا موتورسيکلت توسط راکب است که منجر به افزايش ميزان مرگ و مير و ضربات مغزي مي‌شود.
 
5- استفاده از کلاه ايمني در موتورسواران هم يکي از اصولي است که براي پيشگيري از ضربات سر توصيه مي‌شود، استفاده از کلاه ايمني هنگام موتورسواري احتمال بروز آسيب و جراحت را 69 درصد و ميزان مرگ و مير را 42 درصد کاهش مي‌دهد.
 
6- اما در اين ميان شايد موضوعي که کمتر مورد توجه ما قرار داشته باشد استفاده از روروئک براي کودکان است. چراکه به گفته پروفسور گرجي استفاده از روروئک در اغلب کشورهاي پيشرفته ممنوع شده است، زيرا 35 درصد از کودکاني که در روروئک گذاشته مي‌شوند دچار ضربه به سر مي‌شوند که ممکن است عوارض اين ضربات سال‌ها بعد نمايان شود. تحقيقات اخير در ايران نشان مي‌دهد، بسياري از کودکان زير 8 سال و برخي از کودکان بين 8 تا 10 سال توانايي کافي براي عبور از خيابان را به تنهايي ندارند؛ بنابراين بايد به صورت عملي به اين کودکان آموزش‌هاي لازم داده شود.
 
7- از موارد ديگري که مي‌توان براي پيشگيري از عواقب ناشي از ضربات سر مورد توجه قرار داد رعايت اصول ايمني هنگام ورزش و ايمني در محيط کار است. در بعضي از ورزش‌ها مثل دوچرخه‌سواري، اسکيت، کشتي، بوکس، اسب‌سواري و اسکي استفاده از کلاه ايمني مخصوص ضروري است. هنگام دوچرخه سواري و اسکيت که محبوبيت خاصي بين کودکان ايراني دارند، گذاشتن کلاه ايمني و محافظ‌هاي دست و پا بايد اجباري شود. همچنين کودکان بايد از کلاهي استفاده کنند تا جلوي ديد آن‌ها گرفته نشود.
 
صدمات ناشي از ضربه سر را ناديده نگيريد
عوارض ضربه به سر ممکن است جان فرد را به خطر بيندازد، يا باعث معلوليت دايمي او شود، بنابراين با شناخت علائم آن مي‌توانيد از خطراتي که در پي آن مي‌آيد، جلوگيري کنيد.
 
اگر پس از وارد شدن ضربه به سر، شاهد بروز علائمي مثل حالت تهوع، سردرد و تپش قلب شديد، سريعا به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنيد. در برخي موارد علائم شديدتر و با خونريزي مغزي همراه است.
 
وارد شدن ضربه به سر براي زنان و کودکان به مراتب خطرناک‌تر از مردان است و  تا هفته‌هاي بعد ممکن است اين آسيب ادامه داشته باشد.
دکتر دانيل لابوتزيت استاديار مغز و اعصاب در دانشگاه برانکس نيويورک مي‌گويد: ضربات وارده به سر منجر به نوسانات هورموني در زنان مي‌شود و ممکن است علائم آن حتي ماه‌ها بعد از ضربه بروز کنند. علائمي نظير سردرد و گيجي که به مرور زمان بدتر هم مي‌شود و مي‌تواند منجر به خونريزي شود.
 
تا زمانيکه تشخيص قطعي نشده است، نبايد هيچ‌گونه دارويي به فرد داد و بيمار بايد تا زماني که خطر رفع نشده است، در رختخواب استراحت کند.
فرآوري : نيره ولدخاني
بخش سلامت تبيان

منابع:
جام جم – بهاره صفوي
سلامت نيوز - ريحانه عليان



 
تعداد بازديد:8283 آخرين تغييرات:90/06/03
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر